สัปปุริสธรรม 7: ธรรมของคนดีเจ็ดประการ

รู้หลัก รู้ความหมาย รู้ตน รู้ประมาณ รู้กาล รู้ชุมชน รู้จักบุคคล

สัปปุริสธรรม 7 คือคุณสมบัติเจ็ดประการของคนดีหรือสัตบุรุษ ได้แก่ รู้หลัก รู้ความหมาย รู้ตน รู้ประมาณ รู้กาล รู้ชุมชน และรู้จักบุคคล ต้นเรื่องคือธัมมัญญูสูตร (AN 7.68) ซึ่งพระพุทธเจ้าตรัสว่า ภิกษุผู้มีธรรมเจ็ดประการนี้เป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาบูชา และเป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก แม้พระสูตรจะตรัสถึงภิกษุ แต่หลักทั้งเจ็ดข้อใช้ได้กับทุกคน

อิธะ ภิกขะเว ภิกขุ ธัมมัญญู จะ โหติ อัตถัญญู จะ อัตตัญญู จะ
มัตตัญญู จะ กาลัญญู จะ ปะริสัญญู จะ ปุคคะละปะโรปะรัญญู จะ

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้รู้ธรรม รู้อรรถ รู้ตน รู้ประมาณ รู้กาล รู้ชุมชน และรู้จักบุคคลว่าใครยิ่งใครหย่อน

AN 7.68

ธรรมของคนดีเจ็ดประการ

1. ธัมมัญญุตา รู้หลัก ในพระสูตรคือรู้คำสอนของพระพุทธเจ้า ในชีวิตทั่วไปคือรู้หลักการและเหตุของเรื่องที่ทำ
2. อัตถัญญุตา รู้ความหมาย เข้าใจว่าคำสอนหรือหลักการแต่ละข้อหมายถึงอะไร และมุ่งไปสู่ผลอะไร
3. อัตตัญญุตา รู้ตน รู้ว่าตนมีศรัทธา ศีล ความรู้ ความเสียสละ ปัญญา และปฏิภาณอยู่เพียงใด
4. มัตตัญญุตา รู้ประมาณ ในพระสูตรคือรู้ความพอดีในการรับจีวร อาหาร ที่อยู่ และยารักษาโรค สำหรับทุกคนคือรู้จักพอในการกิน การใช้ และการรับ
5. กาลัญญุตา รู้กาล รู้ว่าเวลาไหนควรเรียน เวลาไหนควรถาม เวลาไหนควรฝึกปฏิบัติ และเวลาไหนควรหลีกเร้นอยู่ลำพัง
6. ปริสัญญุตา รู้ชุมชน รู้ว่ากลุ่มคนตรงหน้าเป็นใคร และควรเข้าหา ยืน นั่ง พูด หรือนิ่งอย่างไรให้เหมาะ
7. ปุคคลปโรปรัญญุตา รู้จักบุคคล รู้ว่าคนแต่ละคนต่างกันอย่างไร เช่น ใครอยากฟังธรรม ใครตั้งใจฟัง ใครจำได้ ใครพิจารณาความหมาย และใครนำไปปฏิบัติ

ข้อรู้ตน พระสูตรอธิบายไว้ชัดเจนว่า

อิธะ ภิกขะเว ภิกขุ อัตตานัง ชานาติ
เอตตะโกมหิ สัทธายะ สีเลนะ สุเตนะ จาเคนะ ปัญญายะ ปะฏิภาเนนา

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้รู้จักตนว่า เรามีศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา และปฏิภาณอยู่เพียงเท่านี้

AN 7.68

ฝึกสัปปุริสธรรมในชีวิตประจำวัน

• ก่อนตัดสินใจเรื่องใด ถามว่าหลักของเรื่องนี้คืออะไร และทำไปเพื่อผลอะไร (รู้หลัก รู้ความหมาย)
• ประเมินตัวเองตามจริง ไม่ยกตนเกินจริงและไม่ดูถูกตัวเอง (รู้ตน)
• กิน ใช้จ่าย และทำงานให้พอดีกับกำลัง (รู้ประมาณ)
• พูดเรื่องสำคัญในเวลาที่อีกฝ่ายพร้อมฟัง (รู้กาล)
• ปรับคำพูดและการวางตัวให้เข้ากับสถานที่ และเข้าใจว่าแต่ละคนต้องการสิ่งที่ต่างกัน (รู้ชุมชน รู้จักบุคคล)

เรียบเรียงจาก: ธัมมัญญูสูตร (AN 7.68)