ความประพฤติดีทางกายสาม วาจาสี่ ใจสาม ตามสาเลยยกสูตร
กุศลกรรมบถ 10 คือทางแห่งการกระทำที่ดีสิบประการ แบ่งเป็นทางกายสาม ทางวาจาสี่ และทางใจสาม ในสาเลยยกสูตร (MN 41) พราหมณ์และคฤหบดีชาวบ้านสาลาทูลถามพระพุทธเจ้าว่า เพราะเหตุใดบางคนตายแล้วไปสู่ทุคติ บางคนไปสู่สุคติ พระองค์ตรัสว่าเพราะการประพฤติไม่เป็นธรรมกับการประพฤติเป็นธรรม แล้วทรงแจกแจงเป็นสิบข้อ ฝ่ายตรงข้ามของสิบข้อนี้เรียกว่าอกุศลกรรมบถ 10
ติวิธัง โข คะหะปะตะโย กาเยนะ ธัมมะจะริยาสะมะจะริยา โหติ
จะตุพพิธัง วาจายะ ธัมมะจะริยาสะมะจะริยา โหติ
ติวิธัง มะนะสา ธัมมะจะริยาสะมะจะริยา โหติท่านคฤหบดีทั้งหลาย การประพฤติเป็นธรรม ประพฤติสม่ำเสมอ ทางกายมีสามอย่าง ทางวาจามีสี่อย่าง และทางใจมีสามอย่าง
MN 41
กุศลกรรมบถสิบประการ
- เว้นจากการฆ่าสัตว์ วางอาวุธ มีความละอายและเอ็นดู เกื้อกูลสัตว์ทั้งปวง
- เว้นจากการลักขโมย ไม่เอาทรัพย์สินที่เจ้าของไม่ได้ให้ ไม่ว่าจะอยู่ในบ้านหรือในป่า
- เว้นจากการประพฤติผิดในกาม ไม่ล่วงเกินผู้ที่มีคนดูแลคุ้มครอง หรือผู้ที่มีคู่ครองแล้ว
- เว้นจากการพูดเท็จ แม้ถูกเรียกเป็นพยานก็พูดตามที่รู้ที่เห็นจริง ไม่โกหกเพื่อตนเอง เพื่อผู้อื่น หรือเพื่อผลประโยชน์ใด ๆ
- เว้นจากการพูดส่อเสียด ไม่นำความไปยุให้คนแตกกัน แต่ช่วยประสานคนที่แตกกัน และพูดให้คนสามัคคีกัน
- เว้นจากการพูดคำหยาบ พูดคำที่อ่อนโยน ไพเราะ จับใจ และเป็นที่รักของคนทั้งหลาย
- เว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ พูดถูกเวลา พูดความจริง พูดสิ่งที่มีประโยชน์ มีหลัก และมีขอบเขต
- ไม่โลภอยากได้ของผู้อื่น ไม่คิดว่า ขอให้ของของเขาเป็นของเราเถิด
- ไม่พยาบาท มีใจปรารถนาดีต่อสัตว์ทั้งหลาย
- มีความเห็นชอบ เห็นว่าการให้มีผล กรรมดีกรรมชั่วมีผล โลกนี้และโลกหน้ามีอยู่ คุณของแม่และพ่อมีอยู่ และมีสมณพราหมณ์ผู้ปฏิบัติชอบที่รู้แจ้งโลกนี้และโลกหน้าด้วยตนเอง
สำหรับข้อที่เก้า พระสูตรอธิบายด้วยถ้อยคำที่ใกล้เคียงกับบทแผ่เมตตา
อัพยาปันนะจิตโต โข ปะนะ โหติ อัปปะทุฏฐะมะนะสังกัปโป
อิเม สัตตา อะเวรา อัพยาพัชฌา อะนีฆา สุขี อัตตานัง ปะริหะรันตูเขาเป็นผู้มีใจไม่พยาบาท ไม่มีความคิดประทุษร้าย คิดว่า ขอสัตว์ทั้งหลายเหล่านี้จงปลอดจากเวร ปลอดจากความเบียดเบียน ปลอดจากความทุกข์ใจ และดูแลตนให้มีความสุขเถิด
MN 41
ใช้ในชีวิตประจำวัน
กุศลกรรมบถครอบคลุมศีล 5 และไปไกลกว่านั้น เพราะรวมคำพูดทุกแบบและความคิดในใจไว้ด้วย ลองฝึกทีละหมวด
- กาย: นอกจากไม่ทำร้าย ให้ทำสิ่งที่เกื้อกูล เช่น ดูแลสัตว์และคนที่อ่อนแอกว่า
- วาจา: ก่อนพูดถามตัวเองว่า จริงไหม ทำให้คนใกล้กันหรือห่างกัน สุภาพไหม และมีประโยชน์ไหม
- ใจ: เมื่อเห็นคนอื่นได้ดี ให้ยินดีกับเขาแทนการอยากได้ เมื่อขุ่นเคือง ให้นึกถึงถ้อยคำปรารถนาดีข้างต้น
ท้ายพระสูตร พระพุทธเจ้าตรัสว่า ผู้ประพฤติเป็นธรรมเช่นนี้ ไม่เพียงไปสู่สุคติได้ แต่ยังเป็นไปได้ที่จะทำให้แจ้งความหลุดพ้นด้วยความสิ้นอาสวะในชีวิตนี้
เรียบเรียงจาก: สาเลยยกสูตร (MN 41)
อ่านต่อ
กรรมในพระพุทธศาสนา: กรรมคืออะไร และทำงานอย่างไร
กรรมในพระพุทธศาสนาคือการกระทำที่มีเจตนาและผลของการกระทำนั้น สิ่งที่พระพุทธเจ้าทรงสอนเรื่องกรรม ทำไมกรรมไม่ใช่โชคชะตา และกรรมมีผลต่อการเกิดใหม่อย่างไร
ศีล 5 มีอะไรบ้าง คำอาราธนาศีล 5 ภาษาบาลีพร้อมคำแปล
ศีล 5 คือข้อฝึกห้าข้อของชาวพุทธ ไม่ฆ่า ไม่ลัก ไม่ประพฤติผิดในกาม ไม่พูดเท็จ ไม่ดื่มน้ำเมา พร้อมคำอาราธนาศีล คำสมาทาน และภาษาบาลีแปลทีละข้อ
มรรค 8 คืออะไร มีอะไรบ้าง อธิบายแบบเข้าใจง่าย พร้อมตัวอย่าง
มรรค 8 คือทางสายกลางแปดประการสู่ความดับทุกข์ อธิบายทีละองค์แบบเข้าใจง่าย พร้อมตัวอย่างในชีวิตประจำวันและวิธีจำ