อนัตตลักขณสูตร

พระธรรมเทศนาเรื่องอนัตตาแก่ภิกษุกลุ่มห้ารูป

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้เมืองพาราณสี ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุกลุ่มห้ารูปว่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทูลรับว่า พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคจึงตรัสว่า

ภาษาบาลี

เอกัง สะมะยัง ภะคะวา พาราณะสิยัง วิหะระติ อิสิปะตะเน มิคะทาเย
ตัตระ โข ภะคะวา ปัญจะวัคคิเย ภิกขู อามันเตสิ
ภิกขะโว ติ
ภะทันเต ติ เต ภิกขู ภะคะวะโต ปัจจัสโสสุง
ภะคะวา เอตะทะโวจะ

ภิกษุทั้งหลาย รูปไม่ใช่ตัวตน ถ้ารูปเป็นตัวตน รูปก็จะไม่นำไปสู่ความเจ็บป่วย และเราจะสั่งรูปได้ว่า ขอให้รูปของเราเป็นอย่างนี้ อย่าเป็นอย่างนั้น แต่เพราะรูปไม่ใช่ตัวตน รูปจึงนำไปสู่ความเจ็บป่วย และเราสั่งรูปไม่ได้

ภาษาบาลี

รูปัง ภิกขะเว อะนัตตา
รูปัญจะ หิทัง ภิกขะเว อัตตา อะภะวิสสะ นะยิทัง รูปัง อาพาธายะ สังวัตเตยยะ ลัพเภถะ จะ รูเป
เอวัง เม รูปัง โหตุ เอวัง เม รูปัง มา อะโหสี ติ
ยัสมา จะ โข ภิกขะเว รูปัง อะนัตตา ตัสมา รูปัง อาพาธายะ สังวัตตะติ นะ จะ ลัพภะติ รูเป
เอวัง เม รูปัง โหตุ เอวัง เม รูปัง มา อะโหสี ติ

เวทนาไม่ใช่ตัวตน ถ้าเวทนาเป็นตัวตน เวทนาก็จะไม่นำไปสู่ความเจ็บป่วย และเราจะสั่งเวทนาได้ แต่เพราะเวทนาไม่ใช่ตัวตน เราจึงสั่งเวทนาไม่ได้

ภาษาบาลี

เวทะนา อะนัตตา
เวทะนา จะ หิทัง ภิกขะเว อัตตา อะภะวิสสะ นะยิทัง เวทะนา อาพาธายะ สังวัตเตยยะ ลัพเภถะ จะ เวทะนายะ
เอวัง เม เวทะนา โหตุ เอวัง เม เวทะนา มา อะโหสี ติ
ยัสมา จะ โข ภิกขะเว เวทะนา อะนัตตา ตัสมา เวทะนา อาพาธายะ สังวัตตะติ นะ จะ ลัพภะติ เวทะนายะ
เอวัง เม เวทะนา โหตุ เอวัง เม เวทะนา มา อะโหสี ติ

สัญญาไม่ใช่ตัวตน ฯลฯ สังขารไม่ใช่ตัวตน ถ้าสังขารเป็นตัวตน สังขารก็จะไม่นำไปสู่ความเจ็บป่วย และเราจะสั่งสังขารได้ แต่เพราะสังขารไม่ใช่ตัวตน เราจึงสั่งสังขารไม่ได้

ภาษาบาลี

สัญญา อะนัตตา ฯลฯ
สังขารา อะนัตตา
สังขารา จะ หิทัง ภิกขะเว อัตตา อะภะวิสสังสุ นะยิทัง สังขารา อาพาธายะ สังวัตเตยยุง ลัพเภถะ จะ สังขาเรสุ
เอวัง เม สังขารา โหนตุ เอวัง เม สังขารา มา อะเหสุน ติ
ยัสมา จะ โข ภิกขะเว สังขารา อะนัตตา ตัสมา สังขารา อาพาธายะ สังวัตตันติ นะ จะ ลัพภะติ สังขาเรสุ
เอวัง เม สังขารา โหนตุ เอวัง เม สังขารา มา อะเหสุน ติ

วิญญาณไม่ใช่ตัวตน ถ้าวิญญาณเป็นตัวตน วิญญาณก็จะไม่นำไปสู่ความเจ็บป่วย และเราจะสั่งวิญญาณได้ว่า ขอให้วิญญาณของเราเป็นอย่างนี้ อย่าเป็นอย่างนั้น แต่เพราะวิญญาณไม่ใช่ตัวตน วิญญาณจึงนำไปสู่ความเจ็บป่วย และเราสั่งวิญญาณไม่ได้

ภาษาบาลี

วิญญาณัง อะนัตตา
วิญญาณัญจะ หิทัง ภิกขะเว อัตตา อะภะวิสสะ นะยิทัง วิญญาณัง อาพาธายะ สังวัตเตยยะ ลัพเภถะ จะ วิญญาเณ
เอวัง เม วิญญาณัง โหตุ เอวัง เม วิญญาณัง มา อะโหสี ติ
ยัสมา จะ โข ภิกขะเว วิญญาณัง อะนัตตา ตัสมา วิญญาณัง อาพาธายะ สังวัตตะติ นะ จะ ลัพภะติ วิญญาเณ
เอวัง เม วิญญาณัง โหตุ เอวัง เม วิญญาณัง มา อะโหสี ติ

ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอคิดอย่างไร รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า สิ่งที่ไม่เที่ยงเป็นทุกข์หรือเป็นสุข เป็นทุกข์ พระเจ้าข้า สิ่งที่ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และแปรเปลี่ยนไปเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะมองว่า นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นตัวตนของเรา ไม่ควร พระเจ้าข้า เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ ก็เช่นเดียวกัน

ภาษาบาลี

ตัง กิง มัญญะถะ ภิกขะเว
รูปัง นิจจัง วา อะนิจจัง วา ติ
อะนิจจัง ภันเต
ยัง ปะนานิจจัง ทุกขัง วา ตัง สุขัง วา ติ
ทุกขัง ภันเต
ยัง ปะนานิจจัง ทุกขัง วิปะริณามะธัมมัง กัลลัง นุ ตัง สะมะนุปัสสิตุง
เอตัง มะมะ เอโสหะมัสมิ เอโส เม อัตตา ติ
โน เหตัง ภันเต
เวทะนา ฯลฯ
สัญญา ฯลฯ
สังขารา ฯลฯ
วิญญาณัง นิจจัง วา อะนิจจัง วา ติ
อะนิจจัง ภันเต
ยัง ปะนานิจจัง ทุกขัง วา ตัง สุขัง วา ติ
ทุกขัง ภันเต
ยัง ปะนานิจจัง ทุกขัง วิปะริณามะธัมมัง กัลลัง นุ ตัง สะมะนุปัสสิตุง
เอตัง มะมะ เอโสหะมัสมิ เอโส เม อัตตา ติ
โน เหตัง ภันเต

เพราะฉะนั้น รูปใด ๆ ทั้งอดีต อนาคต ปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต ไกลหรือใกล้ รูปทั้งหมดนั้น พึงเห็นตามจริงด้วยปัญญาอันชอบว่า นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่ใช่นั่น นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา

ภาษาบาลี

ตัสมาติหะ ภิกขะเว ยัง กิญจิ รูปัง อะตีตานาคะตะปัจจุปปันนัง อัชฌัตตัง วา พะหิทธา วา โอฬาริกัง วา สุขุมัง วา หีนัง วา ปะณีตัง วา ยัง ทูเร สันติเก วา สัพพัง รูปัง เนตัง มะมะ เนโสหะมัสมิ นะ เมโส อัตตา ติ เอวะเมตัง ยะถาภูตัง สัมมัปปัญญายะ ทัฏฐัพพัง

เวทนาใด ๆ ก็พึงเห็นตามจริงอย่างเดียวกัน

ภาษาบาลี

ยา กาจิ เวทะนา อะตีตานาคะตะปัจจุปปันนา อัชฌัตตา วา พะหิทธา วา ฯลฯ ยา ทูเร สันติเก วา สัพพา เวทะนา เนตัง มะมะ เนโสหะมัสมิ นะ เมโส อัตตา ติ เอวะเมตัง ยะถาภูตัง สัมมัปปัญญายะ ทัฏฐัพพัง

สัญญาใด ๆ และสังขารใด ๆ ก็พึงเห็นตามจริงอย่างเดียวกัน

ภาษาบาลี

ยา กาจิ สัญญา ฯลฯ
เย เกจิ สังขารา อะตีตานาคะตะปัจจุปปันนา อัชฌัตตัง วา พะหิทธา วา ฯลฯ เย ทูเร สันติเก วา สัพเพ สังขารา เนตัง มะมะ เนโสหะมัสมิ นะ เมโส อัตตา ติ เอวะเมตัง ยะถาภูตัง สัมมัปปัญญายะ ทัฏฐัพพัง

วิญญาณใด ๆ ทั้งอดีต อนาคต ปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต ไกลหรือใกล้ วิญญาณทั้งหมดนั้น พึงเห็นตามจริงด้วยปัญญาอันชอบว่า นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่ใช่นั่น นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา

ภาษาบาลี

ยัง กิญจิ วิญญาณัง อะตีตานาคะตะปัจจุปปันนัง อัชฌัตตัง วา พะหิทธา วา โอฬาริกัง วา สุขุมัง วา หีนัง วา ปะณีตัง วา ยัง ทูเร สันติเก วา สัพพัง วิญญาณัง เนตัง มะมะ เนโสหะมัสมิ นะ เมโส อัตตา ติ เอวะเมตัง ยะถาภูตัง สัมมัปปัญญายะ ทัฏฐัพพัง

ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับ เมื่อเห็นอย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายในรูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ เมื่อเบื่อหน่ายก็คลายกำหนัด เมื่อคลายกำหนัดก็หลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้วก็รู้ว่าหลุดพ้นแล้ว เธอรู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว สิ่งที่ควรทำได้ทำแล้ว ไม่มีกิจอื่นอีก

ภาษาบาลี

เอวัง ปัสสัง ภิกขะเว สุตะวา อะริยะสาวะโก รูปัสมิมปิ นิพพินทะติ เวทะนายะปิ นิพพินทะติ สัญญายะปิ นิพพินทะติ สังขาเรสุปิ นิพพินทะติ วิญญาณัสมิมปิ นิพพินทะติ
นิพพินทัง วิรัชชะติ วิราคา วิมุจจะติ วิมุตตัสมิง วิมุตตะมิติ ญาณัง โหติ
ขีณา ชาติ วุสิตัง พรัหมะจะริยัง กะตัง กะระณียัง นาปะรัง อิตถัตตายา ติ ปะชานาตี ติ

พระผู้มีพระภาคตรัสดังนี้แล้ว ภิกษุกลุ่มห้ารูปมีใจยินดี ชื่นชมพระดำรัสของพระผู้มีพระภาค ขณะที่ตรัสพระธรรมเทศนานี้ จิตของภิกษุกลุ่มห้ารูปก็หลุดพ้นจากอาสวะ เพราะไม่ยึดมั่น

ภาษาบาลี

อิทะมะโวจะ ภะคะวา
อัตตะมะนา ปัญจะวัคคิยา ภิกขู ภะคะวะโต ภาสิตัง อะภินันทุง
อิมัสมิญจะ ปะนะ เวยยากะระณัสมิง ภัญญะมาเน ปัญจะวัคคิยานัง ภิกขูนัง อะนุปาทายะ อาสะเวหิ จิตตานิ วิมุจจิงสูติ

แปลด้วยเครื่องจากต้นฉบับ: อนัตตลักขณสูตร (SN 22.59)

อนัตตลักขณสูตร

ขันธ์ 5 คืออะไร มีอะไรบ้าง: รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ

ไตรลักษณ์ คืออะไร อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา กฎธรรมชาติ 3 ประการ

ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร บทสวดภาษาบาลีพร้อมคำแปลไทย และความหมาย