วิปัสสนาภูมิปาฐะ บทสวดหกหมวดธรรมพร้อมคำแปล

วิปัสสนาภูมิปาฐะ บทสวดภาษาบาลีที่ไล่หัวข้อหกหมวดของวิปัสสนา ตั้งแต่ขันธ์ 5 จนถึงปฏิจจสมุปบาท พร้อมคำแปล

วิปัสสนาภูมิปาฐะ คือบทสวดที่ไล่ชื่อหมวดธรรมหกหมวด ซึ่งเป็นพื้นที่ทำงานของปัญญาในการเจริญวิปัสสนา ได้แก่ ขันธ์ 5 อายตนะ 12 ธาตุ 18 อินทรีย์ 22 อริยสัจ 4 และปฏิจจสมุปบาท ทั้งสายเกิดและสายดับ คำว่า ปาฐะ แปลว่าบทที่ท่องหรือสวด บทนี้จึงเป็นเหมือนสารบัญของหลักวิปัสสนาที่สวดออกเสียงได้

บทสวดวิปัสสนาภูมิปาฐะมาจากไหน

วิปัสสนาภูมิปาฐะไม่ใช่พระสูตรใดสูตรหนึ่ง แต่เป็นการนำรายการที่มีอยู่ในพระไตรปิฎกมาเรียงสวดต่อกัน ห้าหมวดแรกนำมาจากบทต่าง ๆ ของคัมภีร์วิภังค์ คัมภีร์ที่สองของพระอภิธรรมปิฎก ส่วนหมวดสุดท้ายคือสายปฏิจจสมุปบาท ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ในพระสูตรหลายแห่ง เช่น สังยุตตนิกาย 12.1 ไม่ปรากฏว่าใครเป็นผู้เรียบเรียงขึ้นเป็นบทสวด คำบาลีในหน้านี้ตรวจกับคัมภีร์วิภังค์และพระสูตรฉบับมหาสังคีติ หนังสือสวดมนต์บางเล่มอาจสะกดหรือแบ่งวรรคต่างไปเล็กน้อย

สวดวิปัสสนาภูมิเมื่อไรและอย่างไร

บทนี้เหมาะกับช่วงเวลาที่ตั้งใจปฏิบัติ เช่น ก่อนนั่งกรรมฐาน ในการสวดมนต์ช่วงเย็นระหว่างการปฏิบัติธรรม หรือสวดคนเดียวที่บ้านเพื่อทบทวนหัวข้อธรรม ผู้เริ่มต้นอาจสวดช้า ๆ ทีละหมวด แล้วหยุดอ่านคำแปลของหมวดนั้นก่อนสวดหมวดต่อไป เมื่อคุ้นแล้วจึงสวดต่อกันทั้งบท อักษรไทยใต้คำบาลีแต่ละบรรทัดเขียนตามเสียงอ่านแบบไทย ผู้สวดอาจเริ่มด้วยการนมัสการพระรัตนตรัยตามที่คุ้นเคยก่อนก็ได้

วิปัสสนาภูมิปาฐะกับการปฏิบัติ

การสวดไม่ได้ทำให้เกิดปัญญาขึ้นเอง ประโยชน์ของการสวดวิปัสสนาภูมิปาฐะคือทำให้หัวข้อทั้งหกคุ้นใจ เมื่อนั่งหรือเดินแล้วเห็นความปวด ความคิด หรือเสียง ก็รู้ได้ทันทีว่านี่คือขันธ์ อายตนะ หรือธาตุที่กำลังเกิดดับ ไม่ใช่ตัวเรา คำอธิบายของแต่ละหมวด และคำตอบว่าอะไรคืออารมณ์ของวิปัสสนา อยู่ในหน้าวิปัสสนาภูมิ 6 ส่วนวิธีลงมือดูรูปนามจริง ๆ อยู่ในนั่งกรรมฐานที่บ้าน และสายปฏิจจสมุปบาทพร้อมคำอธิบายเต็มอยู่ในปฏิจจสมุปบาท

บทสวดวิปัสสนาภูมิปาฐะ พร้อมคำแปล

วิปัสสนาภูมิปาฐะแบ่งเป็นเจ็ดตอนตามหมวดธรรม หมวดปฏิจจสมุปบาทแยกเป็นสายเกิดและสายดับ แต่ละตอนแสดงคำบาลีเป็นอักษรไทยก่อน แล้วตามด้วยความหมาย

บทสวด

ขันธ์ 5

ปัญจักขันธา
รูปักขันโธ เวทะนากขันโธ สัญญากขันโธ
สังขารักขันโธ วิญญาณักขันโธ

คำแปล

ขันธ์มีห้า คือ กองรูป กองเวทนา คือความรู้สึก กองสัญญา คือความจำได้หมายรู้ กองสังขาร คือความปรุงแต่งของใจ และกองวิญญาณ คือการรู้อารมณ์ ทั้งห้ากองนี้คือทุกสิ่งที่เรายึดถือว่าเป็นตัวเรา

อายตนะ 12

ทวาทะสายะตะนานิ
จักขายะตะนัง รูปายะตะนัง
โสตายะตะนัง สัททายะตะนัง
ฆานายะตะนัง คันธายะตะนัง
ชิวหายะตะนัง ระสายะตะนัง
กายายะตะนัง โผฏฐัพพายะตะนัง
มะนายะตะนัง ธัมมายะตะนัง

คำแปล

อายตนะมีสิบสอง คือ ตากับสิ่งที่เห็น หูกับเสียง จมูกกับกลิ่น ลิ้นกับรส กายกับสิ่งที่กระทบกาย และใจกับสิ่งที่ใจรู้ ตัวแรกของแต่ละคู่เป็นอายตนะภายใน ตัวหลังเป็นอายตนะภายนอก ประสบการณ์ทุกอย่างเกิดขึ้นตรงที่คู่เหล่านี้มาพบกัน

ธาตุ 18

อัฏฐาระสะ ธาตุโย
จักขุธาตุ รูปะธาตุ จักขุวิญญาณะธาตุ
โสตะธาตุ สัททะธาตุ โสตะวิญญาณะธาตุ
ฆานะธาตุ คันธะธาตุ ฆานะวิญญาณะธาตุ
ชิวหาธาตุ ระสะธาตุ ชิวหาวิญญาณะธาตุ
กายะธาตุ โผฏฐัพพะธาตุ กายะวิญญาณะธาตุ
มะโนธาตุ ธัมมะธาตุ มะโนวิญญาณะธาตุ

คำแปล

ธาตุมีสิบแปด จัดเป็นหกชุด ชุดละสาม คือ ตา สิ่งที่เห็น และการเห็น หู เสียง และการได้ยิน จมูก กลิ่น และการได้กลิ่น ลิ้น รส และการรู้รส กาย สิ่งที่กระทบกาย และการรู้สัมผัส ใจ สิ่งที่ใจรู้ และการรู้ทางใจ ทุกข้อเป็นเพียงธาตุที่ทรงสภาพของตนไว้ ไม่มีใครเป็นเจ้าของ

อินทรีย์ 22

พาวีสะตินทริยานิ
จักขุนทริยัง โสตินทริยัง ฆานินทริยัง
ชิวหินทริยัง กายินทริยัง มะนินทริยัง
อิตถินทริยัง ปุริสินทริยัง ชีวิตินทริยัง
สุขินทริยัง ทุกขินทริยัง
โสมะนัสสินทริยัง โทมะนัสสินทริยัง อุเปกขินทริยัง
สัทธินทริยัง วีริยินทริยัง สะตินทริยัง
สะมาธินทริยัง ปัญญินทริยัง
อะนัญญาตัญญัสสามีตินทริยัง
อัญญินทริยัง อัญญาตาวินทริยัง

คำแปล

อินทรีย์มียี่สิบสอง คือ อินทรีย์ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ ความเป็นหญิง ความเป็นชาย และชีวิต สุขทางกาย ทุกข์ทางกาย สุขใจ ทุกข์ใจ และความรู้สึกเฉย ๆ ศรัทธา ความเพียร สติ สมาธิ และปัญญา อินทรีย์ของผู้ที่จะรู้สิ่งที่ยังไม่เคยรู้ อินทรีย์ของผู้รู้ทั่วถึง และอินทรีย์ของผู้ที่รู้ทั่วถึงจบแล้ว คำว่าอินทรีย์หมายถึงสิ่งที่เป็นใหญ่ในหน้าที่ของตน

อริยสัจ 4

จัตตาริ อะริยะสัจจานิ
ทุกขัง อะริยะสัจจัง
ทุกขะสะมุทะยัง อะริยะสัจจัง
ทุกขะนิโรธัง อะริยะสัจจัง
ทุกขะนิโรธะคามินี ปะฏิปะทา อะริยะสัจจัง

คำแปล

อริยสัจมีสี่ คือ ความจริงอันประเสริฐเรื่องทุกข์ เรื่องเหตุเกิดของทุกข์ เรื่องความดับทุกข์ และเรื่องทางปฏิบัติที่นำไปสู่ความดับทุกข์

ปฏิจจสมุปบาท สายเกิด

อะวิชชาปัจจะยา สังขารา
สังขาระปัจจะยา วิญญาณัง
วิญญาณะปัจจะยา นามะรูปัง
นามะรูปะปัจจะยา สะฬายะตะนัง
สะฬายะตะนะปัจจะยา ผัสโส
ผัสสะปัจจะยา เวทะนา
เวทะนาปัจจะยา ตัณหา
ตัณหาปัจจะยา อุปาทานัง
อุปาทานะปัจจะยา ภะโว
ภะวะปัจจะยา ชาติ
ชาติปัจจะยา ชะรามะระณัง
โสกะปะริเทวะทุกขะโทมะนัสสุปายาสา สัมภะวันติ
เอวะเมตัสสะ เกวะลัสสะ ทุกขักขันธัสสะ สะมุทะโย โหติ

คำแปล

เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงเกิด เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงเกิด เพราะวิญญาณ นามรูปจึงเกิด เพราะนามรูป อายตนะหกจึงเกิด เพราะอายตนะหก ผัสสะจึงเกิด เพราะผัสสะ เวทนาจึงเกิด เพราะเวทนา ตัณหาจึงเกิด เพราะตัณหา อุปาทานจึงเกิด เพราะอุปาทาน ภพจึงเกิด เพราะภพ ชาติจึงเกิด เพราะชาติเป็นปัจจัย ความแก่ ความตาย ความโศก ความคร่ำครวญ ทุกข์กาย ทุกข์ใจ และความคับแค้นใจจึงเกิดขึ้น กองทุกข์ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นด้วยอาการอย่างนี้

ปฏิจจสมุปบาท สายดับ

อะวิชชายะ ตเววะ อะเสสะวิราคะนิโรธา สังขาระนิโรโธ
สังขาระนิโรธา วิญญาณะนิโรโธ
วิญญาณะนิโรธา นามะรูปะนิโรโธ
นามะรูปะนิโรธา สะฬายะตะนะนิโรโธ
สะฬายะตะนะนิโรธา ผัสสะนิโรโธ
ผัสสะนิโรธา เวทะนานิโรโธ
เวทะนานิโรธา ตัณหานิโรโธ
ตัณหานิโรธา อุปาทานะนิโรโธ
อุปาทานะนิโรธา ภะวะนิโรโธ
ภะวะนิโรธา ชาตินิโรโธ
ชาตินิโรธา ชะรามะระณัง
โสกะปะริเทวะทุกขะโทมะนัสสุปายาสา นิรุชฌันติ
เอวะเมตัสสะ เกวะลัสสะ ทุกขักขันธัสสะ นิโรโธ โหติ

คำแปล

แต่เพราะอวิชชาจางคลายและดับไปไม่เหลือ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ เพราะนามรูปดับ อายตนะหกจึงดับ เพราะอายตนะหกดับ ผัสสะจึงดับ เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ความแก่ ความตาย ความโศก ความคร่ำครวญ ทุกข์กาย ทุกข์ใจ และความคับแค้นใจจึงดับไป กองทุกข์ทั้งหมดนี้ดับไปด้วยอาการอย่างนี้

วิปัสสนาภูมิปาฐะ บทสวดหกหมวดธรรมพร้อมคำแปล

บทสวดวิปัสสนาภูมิปาฐะมาจากไหน

สวดวิปัสสนาภูมิเมื่อไรและอย่างไร

วิปัสสนาภูมิปาฐะกับการปฏิบัติ

บทสวดวิปัสสนาภูมิปาฐะ พร้อมคำแปล

บทสวด

ขันธ์ 5

อายตนะ 12

ธาตุ 18

อินทรีย์ 22

อริยสัจ 4

ปฏิจจสมุปบาท สายเกิด

ปฏิจจสมุปบาท สายดับ

วิปัสสนาภูมิ 6: อารมณ์ของวิปัสสนากรรมฐาน

ขันธ์ 5 คืออะไร มีอะไรบ้าง: รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ

ปฏิจจสมุปบาท คืออะไร 12 ประการ พร้อมบทสวดภาษาบาลีและคำแปล