โอวาทปาฏิโมกข์ หัวใจคำสอนของพระพุทธเจ้า

คาถาสามบทในธรรมบทที่สรุปคำสอนของพระพุทธเจ้าทุกพระองค์ พร้อมคำแปล

โอวาทปาฏิโมกข์ คือคาถาสามบทที่สรุปหัวใจของพระพุทธศาสนาไว้ อยู่ในคัมภีร์ธรรมบท หมวดพระพุทธเจ้า คาถาที่ 183 ถึง 185 คาถาเหล่านี้กล่าวว่า นี่คือคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ไม่ใช่ของพระองค์ใดพระองค์หนึ่งเท่านั้น

คาถาทั้งสาม

สัพพะปาปัสสะ อะกะระณัง
กุสะลัสสะ อุปะสัมปะทา
สะจิตตะปะริโยทะปะนัง
เอตัง พุทธานะ สาสะนัง

ไม่ทำความชั่วใด ๆ เลย ลงมือทำความดีให้เต็มที่ และชำระใจของตนให้ผ่องใส นี้คือคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

Dhp 183

ขันตี ปะระมัง ตะโป ติติกขา
นิพพานัง ปะระมัง วะทันติ พุทธา
นะ หิ ปัพพะชิโต ปะรูปะฆาตี
นะ สะมะโณ โหติ ปะรัง วิเหฐะยันโต

ความอดทนอดกลั้นคือเครื่องเผากิเลสที่ยอดเยี่ยมที่สุด พระพุทธเจ้าทั้งหลายตรัสว่านิพพานคือสิ่งสูงสุด ผู้ที่ยังทำร้ายผู้อื่นไม่ใช่นักบวชที่แท้ ผู้ที่ยังเบียดเบียนผู้อื่นก็ไม่ใช่สมณะ

Dhp 184

อะนูปะวาโท อะนูปะฆาโต
ปาติโมกเข จะ สังวะโร
มัตตัญญุตา จะ ภัตตัสมิง
ปันตัญจะ สะยะนาสะนัง
อะธิจิตเต จะ อาโยโค
เอตัง พุทธานะ สาสะนัง

ไม่พูดให้ร้าย ไม่ลงมือทำร้าย สำรวมตนตามปาฏิโมกข์ คือศีลของภิกษุ รู้จักประมาณในการกิน อยู่ในที่นั่งที่นอนอันสงัด และหมั่นฝึกจิตให้สูงขึ้น นี้คือคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

Dhp 185

หลักสำคัญโดยย่อ

สามคาถานี้มักสรุปเป็นสามส่วน คือ หลักการ 3 (ข้อ 1–3) อุดมการณ์ 4 (ข้อ 4–7) และวิธีการ 6 (ข้อ 8–13)

1. ไม่ทำความชั่วทั้งปวง
2. ทำความดีให้ถึงพร้อม
3. ชำระจิตของตนให้ผ่องใส
4. อดทนอดกลั้น
5. ถือนิพพานเป็นเป้าหมายสูงสุด
6. ไม่ทำร้ายผู้อื่น
7. ไม่เบียดเบียนผู้อื่น
8. ไม่พูดให้ร้ายผู้อื่น
9. ไม่ลงมือทำร้ายผู้อื่น
10. สำรวมตนตามศีล
11. รู้จักประมาณในการกิน
12. อยู่ในที่สงบสงัด
13. หมั่นฝึกจิตให้ตั้งมั่น

แปลด้วยเครื่องจากต้นฉบับ: ธรรมบท พุทธวรรค คาถาที่ 183–185