ตารางเปรียบเทียบวิปัสสนากัมมัฏฐาน รูปแบบบริกรรม พองหนอ ยุบหนอ กับ มหาสติปัฏฐานสูตร ๒๑ บรรพ

ตารางเปรียบเทียบวิธีการปฏิบัติ วิปัสสนากัมมัฏฐานตามแนวสติปัฏฐาน ๔ ด้วยรูปแบบบริกรรม พองหนอ ยุบหนอ กับ มหาสติปัฏฐานสูตร ๒๑ บรรพในพระไตรปิฎก

 
 
มหาสติปัฏฐานสูตร ๒๑ บรรพจากในพระไตรปิฎก
 
.  กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน ๑๔ บรรพ
-กำหนดอานาปานสติ                ๑ วิธี
 
 
-กำหนดอิริยาบถ                      ๑ วิธี
 
 
-กำหนดสัมปชัญญะ                 ๑ วิธี
 
 
-กำหนดอาการสามสิบสอง       ๑ วิธี
 
 
 
-กำหนดธาตุสี่                             ๑ วิธี
(ธาตุดิน น้ำ ลม ไฟ)
 
 
-กำหนดป่าช้า                             ๙ วิธี
 
 
๒.  เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน ๑ บรรพ
-กำหนดภาวะจิตเสวยอารมณ์  ๑ วิธี
สุข  ทุกข์  ไม่สุข  ไม่ทุกข์
 
 
๓.  จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน ๑ บรรพ
-กำหนดจิต และสิ่งที่ปรุงแต่งจิต   ๑ วิธี




 

๔.  ธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน  ๕ บรรพ

-กำหนดนิวรณ์                               ๑ วิธี
 
 
 
-กำหนดเบญจขันธ์                         ๑ วิธี
 
 
-กำหนดอายตนะ                           ๑ วิธี
 
 
-กำหนดโพชฌงค์                           ๑ วิธี
 
 
-กำหนดอริยสัจ                              ๑ วิธี
 
 
 
 
วิปัสสนากัมมัฏฐาน ด้วยรูปแบบ พองหนอ ยุบหนอ
 
-ขณะที่จิตไประลึกรู้ที่อาการเคลื่อนไหวของท้อง (ธาตุลม) ให้กำหนดว่า พองหนอ ยุบหนอ ซึ่งเป็นความรู้สึกทางกาย
-กำหนดอิริยาบถ ๔ (ยืน เดินจงกรม นั่งสมาธิ นอน)  และทุกอิริยาบถตามความเป็นจริง
 
-กำหนดทุกรูปนามอย่างต่อเนื่องตาม ความเป็น จริง โดยไม่นิ่ง จม หรือคิดปรุงแต่งไปกับอารมณ์
 
-ขณะใดมีความคิดหรือมีนิมิต(ภาพ) ปรากฏ ให้กำหนดตามความเป็นจริงว่า รู้หนอ แล้วไปกำหนดอารมณ์ใหม่ที่เกิดขึ้นต่อไป
 
-เมื่อธาตุดินปรากฏขึ้นให้กำหนดว่า หนักหนอ, ธาตุน้ำหรือลมเกิด ให้กำหนดว่า รู้หนอ,
ธาตุไฟเกิด ให้กำหนดว่า ร้อนหนอ หรือเย็นหนอ
 
-ไม่มีรูปแบบฝึก แต่ถ้าเห็นนิมิตให้กำหนดว่า
รู้หนอ
 
 
-กำหนดเวทนาของจิตที่เกิดขึ้นในทุกอิริยาบถ เช่น ชาหนอ คันหนอ ตึงหนอ ปวดหนอ เบื่อหนอ อึดอัดหนอ  สุขหนอ สบายหนอ หรือเฉยหนอ
 

-กำหนดจิตทุกประเภทที่เกิดขึ้น เช่น คิดหนอ  ชอบหนอ โกรธหนอ เผลอหนอ ฟุ้งหนอ หดหู่หนอ อยากยืนหนอ อยากเดินหนอ อยากนั่งหนอ อยากนอนหนอ รำคาญหนอ ง่วงหนอ
 

-กำหนดนิวรณ์ที่เกิดขึ้นในทุกอิริยาบถ เช่น ยินดีหนอ พยาบาทหนอ ง่วงหนอ ซึมหนอ หงุดหงิดหนอ สงสัยหนอ หรือรู้หนอ

 
-กำหนดในชีวิตประจำวัน เดินจงกรม หรือ นั่งสมาธิ เป็นการกำหนดเบญจขันธ์(ขันธ์ ๕)
 
-กำหนดอายตนะที่เกิดขึ้นในทุกอิริยาบถ เช่น
เห็นหนอ ยินหนอ กลิ่นหนอ รสหนอ เย็นหนอ
 
-กำหนดจนได้ถึง วิปัสสนาญาณที่ ๔
(อุทยัพพยญาณ) และญาณที่สูงขึ้นต่อไป

-เมื่อกำหนดจนได้ปัจจุบันเป็นธรรมชาติ ตามอารมณ์ปรมัตถ์อย่างต่อเนื่อง
 

อพ